Uit het onderzoek blijkt dat in 98 CAO’s (van in totaal 1000) werkdrukafspraken (106) zijn gemaakt. De 98 CAO’s met werkdrukafspraken hebben maar liefst een bereik van 3 miljoen werknemers (60%). Onder de 1000 CAO’s die er in totaal zijn, kunnen 5 miljoen werknemers geschaard worden.
De werkdrukbepalingen in de CAO’s zijn verkregen via twee databases van:
Daarnaast is er in een ronde langs de bonden gehouden wat resulteerde in 24 CAO’s.
De indeling van de categorisatie is gemaakt aan de hand van de inhoud van de CAO’s. Na verzameling van alle CAO-bepalingen is bekeken welke categorisatie er op basis van de inhoud gemaakt kon worden. De categorieën worden ingedeeld volgens twee criteria:
Als laatste categorie wordt het fenomeen "aandachtspunt" (18) genoemd. Hieronder vallen de bepalingen die niet direct in effect zullen sorteren, maar die opgevat kunnen worden als een soort intentieverklaring waarin men aangeeft rekening te zullen houden met werkdruk, bijvoorbeeld in het geval van reorganisaties.
In sommige CAO’s zijn meerdere afspraken gemaakt, deze kunnen zowel voorbereidend als inhoudelijk zijn.
De meeste afspraken die zijn gemaakt vallen uiteen in de volgende categorieën:
Procedures en voorzieningen komen in respectievelijk 12 en 11 CAO’s voor. Werknemers en ondernemingsraden kunnen gebruik maken van deze mogelijkheden om hun visie te geven en problemen aan te kaarten. Voorbeelden zijn de meldingsprocedure van de contractcatering, het opnemen van werkdruk als onderwerp in werkoverleg en functioneringsgesprekken.
De meest concrete afspraken zijn het laagst in aantal. Streefcijfers zijn zelden opgenomen in de CAO, 7 in totaal. Een voorbeeld hiervan is de CAO Welzijnswerk 1998. Hierin zijn de exacte leid(st)er/kind ratio’s aangegeven. Een ander voorbeeld is de CAO Jeugdbescherming waarin normen zijn opgenomen in één van de bijlagen van de CAO, ten aanzien van het gemiddeld aantal cliënten per jeugdbeschermer.
In de tweede fase van het onderzoek is een diepteanalyse verricht om meer informatie te verkrijgen over de geschiktheid van het CAO-instrument bij de aanpak van werkdruk. In totaal zijn er 21 interviews gehouden in drie sectoren en 1 bedrijf, namelijk:
De rol van de CAO blijkt vooral van groot belang te zijn bij de jeugdbescherming. Hier zijn specifieke normen opgenomen in een bijlage van de CAO.
In de schoonmaaksector is een klachtenprocedure en een werkdrukvragenlijst opgenomen. Deze afspraken vormen een uitbreiding van de eerder afgesproken klachtenprocedure die niet het beoogde effect had. Daarnaast is in de CAO vastgelegd dat er een instrument ontwikkeld zal worden om de effecten van contracten op de gezondheid van werknemers te meten.
In de contractcatering is een uitgebreid onderzoek naar werkdruk verricht door TNO Arbeid. Het werktempo en de werkbelasting bleek te hoog en er was gebrek aan regelmogelijkheden. In de CAO is een meldingsprocedure werkdruk opgenomen.
Bij GE Plastics blijkt de rol van CAO-bepalingen niet zo groot. Er zijn geen afspraken over werkdruk gemaakt. Wel blijken de onderhandelingen hier mogelijkheid te bieden om het probleem te bespreken. Er is een bedrijfsenquête gehouden die de mening van de werknemers over arbeidsomstandigheden duidelijk weergeeft. De uitslagen worden in de onderhandelingen van de OR en vakbond met de werkgever gebruikt.
Al met al lijkt de CAO een geschikt instrument te zijn dat ingezet kan worden om werkdruk aan te pakken. In de eerste plaats is het een product van werkgevers- en werknemersorganisaties. Deze hebben de mogelijkheid om hun leden te stimuleren om het probleem aan te pakken. Ten tweede is de CAO een juridisch instrument dat verplichtingen schept. De afspraken die in de CAO gemaakt kunnen worden zijn divers. Ze kunnen direct ingrijpen op het probleem, zoals bij normafspraken, of voorwaarden scheppen voor verbetering, zoals bij klachtenprocedures. Daarnaast kunnen de afspraken een aanvulling betekenen op bestaande wetgeving. Ten derde is de CAO toegankelijk voor werknemers en kunnen zij, in bepaalde gevallen, individuele rechten verwerven. Ten slotte kan de CAO het mogelijk maken een proces om werkdruk aan te pakken in gang te zetten waarbij maatwerk is vereist.
Een stappenplan voor de werkdrukaanpak vindt u hier.
Vorige pagina